Coraz
więcej dzieci i młodzieży cierpi na zaburzenia depresyjne.
Specjaliści zwracają uwagę na fakt częstego ignorowania pierwszych objawów depresji lub przypisywanie innych przyczyn
niepokojących zachowań.
Nasuwa się więc pytanie: jak odróżnić
dziecko cierpiące na zaburzenia depresyjnego od niegrzecznego?
Diagnoza
u dzieci i młodzieży nastręcza wielu problemów. Objawy depresji
dziecięcej bywają nietypowe i przypominają przejawy innych
zaburzeń psychicznych lub dolegliwości somatycznych. Dodatkowo
diagnozę komplikuje współwystępowanie depresji z innymi
zaburzeniami np. zaburzeniami lękowymi, ADHD, anoreksją, używaniem
środków psychoaktywnych. Bardzo łatwo można ją pomylić z zrachowaniami i emocjami charakterystycznymi dla okresu dojrzewania, a
które z wiekiem samoistnie ustępują.
Przez
wiele lat sądzono, że zaburzenie to nie występuje u dzieci i
młodzieży, gdyż ich struktury mózgowe są niedostatecznie
rozwinięte. Według obecnego stanu wiedzy na depresję cierpi 1%
przedszkolaków, 2% uczniów do 12. roku życia i co piąty
nastolatek.
Depresja
dziecięca zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych naszych czasów.
 |
| Źródło:szptal.swidnica.pl |
Stereotypowe
myślenie o depresji prowadzi do błędnego interpretowania
pierwszych, niepokojących sygnałów, które powinny być zauważone.
Dorosłym depresja kojarzy się tylko ze smutkiem, samotnością,
brakiem apetytu oraz wycofaniem się z życia towarzyskiego. Taki
stereotyp myślowy może się wiązać z zaniechaniem wykonania
diagnostyki u dziecka pod kątem depresji. Depresja u młodzieży i
dzieci przyjmuje różne oblicza, zupełnie nie kojarzone z chorobą.
Najczęściej spotykane objawy depresji u dzieci i młodzieży to:
obniżenie
nastroju,
które – choć może przybierać formę smutku i apatii –
najczęściej przejawia się drażliwością, złością, wrogością
wobec otoczenia,
uogólniony lęk,
spadek
aktywności – niechęć do podejmowania codziennych
obowiązków, odmawianie
chodzenia do szkoły, a nawet porannego wstawania, zaniedbanie
higieny osobistej,
pesymistyczny
obraz rzeczywistości, negatywna samoocena, nadmierne poczucie
winy, nadwrażliwość
na krytykę,
utrata zdolności
radowania się, znudzenie, zaprzestanie ulubionych aktywności,
ograniczenie zainteresowań i kontaktów z rówieśnikami,
zaburzenia
aktywności psychoruchowej – spowolnienie lub nadmierne
pobudzenie, czynności kompulsywne (np. obgryzanie paznokci),
trudności z
koncentracją, zapamiętywaniem, pogorszenie wyników w nauce,
nieprzestrzeganie
zasad (wagary, ucieczki z domu), podejmowanie nieprzemyślanych,
ryzykownych działań, stosowanie substancji psychoaktywnych,
dolegliwości
somatyczne (np. bóle głowy, kołatania serca, nocne moczenie)
niewynikające z innej choroby,
działania
autoagresywne (np. samookaleczenia),
myśli lub próby samobójcze.
Często
dziecko spędza samotnie wiele godzin przed komputerem lub
smartfonem. Jest aktywne na forach społecznościowych przy
jednoczesnym wycofaniu się z kontaktów społecznych w tak zwanym
realu i odmawianiu chodzenia do szkoły. Młodsze dzieci zgłaszają
więcej skarg somatycznych, natomiast u starszych wyraźnie widać
zachodzące zmiany w sposobie myślenia o sobie, o świecie i o
przyszłości. Negatywne i nadmiernie krytyczne ocenianie siebie i
innych, prowadzi do poczucia beznadziejności, bezradności, niskiego
poczucia wartości, braku perspektyw oraz utraty dotychczasowych
zainteresowań i hobby. W końcu pojawiają się myśli i plany
samobójcze. Nastolatkowie serfują po intrenecie w poszukiwaniu
stron o tematyce śmierci, cierpienia, sposobach odebrania sobie
życia i samookaleczania się.
Obraz depresji u młodzieży może być
nietypowy i w ogóle nie kojarzony z tą chorobą. Może to być
wzrost wagi, ociężałość całego ciała, brak sił życiowych.
Dochodzi do tego nadmierna wrażliwość w kontaktach z innymi,
poczucie odrzucenia, niezrozumienia przez otoczenie, natrętne myśli
„nikt mnie nie lubi”, „wszyscy mnie obgadują”. Może pojawić
się pobudzenie psychoruchowe, które błędnie jest interpretowane
jako ADHD. Przebieg choroby zależy miedzy innymi od fazy rozwojowej,
nasilenia objawów oraz czasu trwania zaburzenia. Nieleczony zespół
depresyjny prowadzi do groźnych skutków dla ogólnego rozwoju
dziecka. Istnieje ryzyko nawrotów choroby w zależności od rodzaju
depresji oraz indywidualnych predyspozycji biologicznych i
osobowościowych.
Na
co zwrócić szczególną uwagę?
Pomimo
poprawy nastroju, niektóre objawy utrzymują się długo np.
niepokój, zmęczenie bez wyraźnego powodu, trudności z
koncentracją uwagi oraz z podejmowaniem decyzji nawet błahych,
poczucie winy i natrętne myśli o śmierci. W okresie młodzieńczym
depresja wiąże się z podwyższonym ryzykiem popełnienia próby
samobójczej, zażywania dopalaczy, narkotyków a także wchodzenia w
konflikt z prawem. W życiu dorosłym zaś gorszym funkcjonowaniem w
pracy, chorowitością i trwałymi trudnościami w kontaktach
społecznych.
 |
| Źródło:kacikzdrowia.pl |
Gdy
podejrzewam, ze moje dziecko ma depresję. Co robić?
Kluczowe
jest wczesne rozpoznanie symptomów depresji u dziecka. Lepiej od
razu skonsultować się z psychologiem szkolnym lub lekarzem
pediatrą, gdy zauważymy pierwsze objawy obniżenia nastroju
(trwająca dłużej niż dwa tygodnie apatia, spadek aktywności,
zamknięcie w sobie).
Należy
pamiętać, że najmłodsi nie tylko nie są w stanie samodzielnie
zadbać o siebie, ale też najczęściej nie potrafią opowiadać o
swoich problemach i stanach emocjonalnych. Dlatego opiekunowie
powinni często rozmawiać z dzieckiem o jego samopoczuciu i
zachowywać uważność w rozmowach. Smutek,
lęk, rozdrażnienie są naturalnymi emocjami, które pojawiają się
w trudnych dla nas sytuacjach i po ustąpieniu niekorzystnych
okoliczności nastrój powinien wrócić do wyjściowego stanu.
Dlatego nie rozpoznaje się depresji u dziecka, które przez kilka
dni ma gorszy humor z powodu sprzeczki z rówieśnikami czy
otrzymania złej oceny w szkole.
Jeśli
przez dłuższy okres ma problemy z codziennym
funkcjonowaniem w domu, szkole czy w kontaktach rówieśniczych oraz
gdy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, należy zgłosić się
po fachową pomoc – najlepiej do lekarza wyspecjalizowanego w
psychiatrii dzieci i młodzieży, ewentualnie do psychologa lub
lekarza pediatry, którzy w razie potrzeby przekierują dziecko na
konsultację psychiatryczną.
Sytuacją,
w której należy bezwzględnie i natychmiastowo poszukiwać pomocy
lekarza psychiatry jest zagrożenie samobójstwem. U dzieci i
młodzieży próby samobójcze często mają demonstracyjny charakter
i rzadziej niż w przypadku dorosłych kończą się śmiercią, ale
nigdy nie można ich bagatelizować.
Na
czym polega leczenie depresji?
Leczenie
depresji u dzieci i młodzieży wymaga zaangażowania rodziców, a
czasem także nauczycieli i innych osób, które biorą udział w
opiece nad dzieckiem. Podstawowymi metodami leczenia są
oddziaływania niefarmakologiczne: psychoedukacja i psychoterapia, a
w niektórych przypadkach wskazane lub wręcz konieczne jest
włączenie leków.
Podsumowanie
• Depresja
jest chorobą, która występuje również u dzieci.
• Drażliwość
i trudne zachowania mogą świadczyć o depresji dziecięcej.
• Najczęściej
chorują nastolatki, rzadziej dzieci młodsze.
• Z
depresją związane jest poważne ryzyko popełnienia przez dziecko
samobójstwa.
• Główną
metodą leczenia depresji u dzieci jest psychoterapia, dodatkową —
leki.
• Depresja
u dzieci jest chorobą uleczalną.
• Leczeniem
depresji dziecięcej zajmują się psychiatrzy dziecięcy,
psychoterapeuci, psychologowie.
• Pomoc
dziecku z depresją zaczyna się od zrozumienia jego choroby.